Scandinavisch

Het directe antwoord op 1.e4: je valt de pion meteen aan met d5 en speelt daarna steeds dezelfde opstelling. Met de hoofdlijn met Qa5, de opmars, de beginnerszetten en de gambieten. De site speelt wit, jij vindt de zet. Bèta: de lijnen kunnen nog veranderen.

Train het Scandinavisch

Over deze opening

Het Scandinavisch is het meest directe antwoord op e4: je valt de witte pion meteen aan met d5. Wit slaat bijna altijd, jij slaat terug met de dame, en na Nc3 gaat de dame naar a5. Daarna speel je steeds dezelfde opstelling: paard naar f6, pion naar c6, loper naar f5 en dan e6. Je bepaalt zelf welke opening er op het bord komt, en je hoeft weinig varianten te kennen. Geschikt voor beginners en clubspelers die een stevige stelling willen met een vast plan. Op Zetwijs leer je de hoofdlijn met Qa5, wat je doet als wit geen Nc3 speelt, en de antwoorden op de opmars, de beginnerszetten en twee gambieten.

De bepalende zetten

e4 d5: je valt de pion op e4 meteen aan.
exd5 Qxd5: je slaat terug met de dame. Het centrum van wit is weg.
Nc3 Qa5: het paard valt je dame aan; ze gaat naar het veld waar ze blijft staan.
d4 Nf6, Nf3 c6: paard naar buiten, en een weg terug voor de dame.
Bc4 Bf5: eerst de loper naar buiten. Daarna pas gaat de e-pion naar e6.

Het idee

Op a5 staat de dame buiten bereik van de witte stukken.

Je ruilt je d-pion tegen de witte e-pion. Wit houdt één pion in het centrum over, op d4, en jij bouwt daar een stevige muur tegenover met pionnen op c6 en e6. Je dame komt vroeg in het spel. Dat kost een zet, want wit ontwikkelt zijn paard met een aanval op de dame. Daar staat tegenover dat je meteen weet waar al je stukken horen. De loper van c8 komt naar f5 voordat je e6 speelt, zodat hij niet achter je eigen pionnen blijft staan. Dat is hetzelfde idee als in de Caro-Kann, en de stellingen lijken er ook op.

Waarom het werkt

Je hebt geen zwakke plekken. De pionnen op c6 en e6 dekken de velden d5 en b5, je stukken staan op natuurlijke velden en je koning kan naar beide kanten rokeren. Wit staat een klein beetje beter, omdat hij een zet voorligt in de ontwikkeling. Maar hij moet dat voordeel wel laten zien, en veel clubspelers weten niet hoe. Jij kent de stelling, hij vaak niet.

Voordelen en nadelen

Voordelen

Je kiest zelf de opening: na e4 d5 kan wit er niet omheen.
Eén opstelling tegen bijna alles: Nf6, c6, Bf5, e6.
Weinig theorie. De plannen zijn belangrijker dan de precieze zetten.
Een stevige pionstructuur zonder gaten.

Nadelen

Je dame zet in de opening twee of drie keer. Wit ligt daardoor iets voor in ontwikkeling.
Je moet opletten zodra er een witte loper op d2 staat: dan kan het paard op c3 wegspringen met een aanval op je dame.
Wit staat met goed spel iets beter. Je speelt eerst op een gelijke stelling.
De stellingen zijn vaak rustig; snel winnen zit er niet in.

Jouw plannen

De vaste opstelling: Nf6, c6, Bf5, e6, dan Nbd7, een loper naar e7 of b4, en rokeren.
De dame op tijd terughalen naar c7 of d8 als de loper op d2 haar bedreigt.
Lichte stukken ruilen: met minder stukken heeft wit minder aan zijn extra ruimte.
Tegen 3.Nf3 en 3.d4, zonder paard op c3: Bg4, Nc6 en lang rokeren, met druk op de pion op d4.
Tegen de opmars met e5: loper naar f5, e6 en dan c5.

Wat je tegenstander wil

Tijd winnen door je dame op te jagen, met Nc3, Bd2 en een paard dat naar d5 of e4 springt.
Een paard op e5 zetten en met g4 en h4 je loper op f5 opjagen.
Met d5 de stelling openen terwijl jouw koning nog in het midden staat.
Een pion offeren voor snelle ontwikkeling: met b4, of met het Blackmar-Diemer-gambiet.

De pionstructuur

Jouw pionnen op c6 en e6 tegenover de witte pion op d4.

Dit is dezelfde structuur als in de Caro-Kann. Wit heeft een pion op d4 en daardoor meer ruimte; het veld e5 is een mooie plek voor zijn paard. Jouw pionnen op c6 en e6 houden het veld d5 in handen, en daar staat later vaak een paard van jou. Je hebt de halfopen d-lijn voor je torens. De breuk waarmee je de stelling vrijmaakt is c5, of soms e5.

Valkuilen op clubniveau

De dame laten staan op a5 als het paard op c3 kan wegspringen. Staat er een loper op d2, kijk dan elke zet of Nd5 of Ne4 kan.
Na Nd5 het paard slaan terwijl het gedekt is door de loper op c4. Ga terug met de dame naar d8.
Staat de loper niet op c4, dan is het paard op d5 juist niet gedekt en mag je het slaan.
e6 spelen voordat de loper van c8 buiten staat.
Na het ruilen op f6 de pion op c2 slaan met de loper. Wit speelt d5 en je koning staat nog in het midden.
Na het b4-gambiet met de dame op de damevleugel blijven rondlopen. Neem de pion en ga terug naar d6.

Kenmerkende stellingen

Bekijk deze stelling in de studeermodus
de hoofdlijn. Je opstelling staat; let nu op het paard op c3.
Bekijk deze stelling in de studeermodus
na de truc met Nd5. Je pionnen zijn heel gebleven.
Bekijk deze stelling in de studeermodus
zonder paard op c3. Dame en toren staan samen tegenover de pion op d4.
Bekijk deze stelling in de studeermodus
de opmars. Je loper staat buiten en je valt d4 aan.

Bekende spelers

Bent Larsen, de Deense grootmeester, won er in 1979 in Montreal mee van wereldkampioen Anatoli Karpov.
Viswanathan Anand speelde het in 1995 in zijn tweekamp om de wereldtitel tegen Garri Kasparov.
De Noor Magnus Carlsen speelt het af en toe.

Herkomst

De zetten e4 d5 staan al in het Catalaanse gedicht Scachs d'amor, dat rond 1475 in Valencia werd geschreven en de oudste bekende partij met de moderne regels bevat. De naam Scandinavisch kreeg de opening veel later, naar de Scandinavische meesters die haar aan het eind van de negentiende eeuw onderzochten en speelden. In het Engels heet ze ook wel Center Counter Defense.

Veelgestelde vragen

Wat is het Scandinavisch?

Het Scandinavisch begint met 1.e4 d5. Je valt de witte e-pion meteen aan. Na exd5 sla je terug met de dame, en na Nc3 gaat de dame naar a5.

Is het Scandinavisch goed voor beginners?

Ja. Je hoeft weinig varianten te kennen, omdat je bijna altijd dezelfde opstelling speelt: Nf6, c6, Bf5 en e6. Je bepaalt bovendien zelf de opening, want wit kan 1...d5 niet ontwijken.

Is het niet slecht om de dame zo vroeg te spelen?

Het kost een zet: wit ontwikkelt zijn paard naar c3 met een aanval op je dame. Daarom staat wit met goed spel een klein beetje beter. Maar op a5 staat de dame veilig, en jij krijgt een stevige stelling zonder zwakke plekken.

Waarom gaat de dame naar a5 en niet naar d6 of d8?

Alle drie de zetten zijn speelbaar. Op a5 staat de dame actief en buiten bereik, en de opstelling eromheen is steeds dezelfde. De engine vindt Qa5 ook de beste van de drie. Je moet wel opletten als er een witte loper op d2 komt.

Waarom speel ik c6?

De pion op c6 geeft je dame een weg terug: via c7 of d8. Zonder die zet kan de dame op a5 in de problemen komen. De pion dekt ook de velden b5 en d5.

Wat doe ik als wit Nd5 speelt?

Kijk of het paard gedekt is. Staat er een witte loper op c4, dan is het gedekt en ga je met de dame terug naar d8. Staat die loper er niet, dan sla je het paard gewoon met de dame.

Wat speel ik als wit geen Nc3 speelt?

Na 3.Nf3 speel je Bg4 en na 3.d4 speel je Nc6. In beide gevallen volgt de lange rokade, en staan je dame en toren samen op de d-lijn tegenover de pion op d4.

Wat speel ik als wit niet slaat op d5?

Na 2.e5 speel je de loper naar f5, dan e6 en c5. Na 2.Nc3 schuif je de pion door naar d4. Na 2.d3 ruil je de pionnen en de dames: wit kan dan niet meer rokeren.

Moet ik de gambietpion aannemen?

Na 4.b4 neem je de pion en ga je met de dame terug naar d6. Na 2.d4, het Blackmar-Diemer-gambiet, neem je ook, en speel je daarna de loper naar f5. Na 2.Nf3 neem je de pion op e4, en na Ng5 geef je hem terug met e5.

Ik speel de Caro-Kann. Lijkt het Scandinavisch daarop?

Ja. In beide openingen krijg je pionnen op c6 en e6 tegenover een witte pion op d4, en speel je de loper naar f5 voordat je e6 speelt. Het verschil: in het Scandinavisch staat je dame al buiten, en hoef je minder varianten te kennen.

Ik speel met wit het 1.e4-pakket van Zetwijs. Botst dat?

Tot en met de achtste zet van wit volgen beide repertoires dezelfde hoofdlijn. Na Nd5 en de ruil op f6 slaat het witte repertoire terug met de g-pion; hier sla je terug met de dame. Beide zetten zijn speelbaar.

Wat kiest je tegenstander?

Na d5 staat de pion op e4 aangevallen. Wit kiest.

Na 1.e4 d5 slaat wit bijna altijd op d5. Jij slaat terug met de dame, en dan speelt wit het vaakst Nc3. Daarna volgen meestal d4 en Nf3, en zet wit zijn loper op c4, d2, d3 of e2: dat zijn de eerste twee hoofdstukken. Soms laat wit Nf3 of d4 weg, of offert hij een pion met b4: het derde hoofdstuk. Speelt wit op de derde zet geen Nc3 maar Nf3 of d4, dan kies je een andere opstelling, met Bg4 en de lange rokade. Beginners slaan vaak niet op d5: ze schuiven door met e5, dekken met Nc3 of d3, of bieden met Qf3 of c4 meteen dameruil aan. En een enkele keer krijg je een gambiet: d4 of Nf3 op de tweede zet. De hoofdstukken staan ongeveer in die volgorde.

Hoofdstukken

6 hoofdstukken, in de volgorde waarin je ze leert. Kies er zelf een, of laat de site kiezen.