Siciliaans
Het scherpste antwoord op 1.e4: zwart vecht met de c-pion om d4 en krijgt een ongelijke stelling.
Over deze opening
De Siciliaanse verdediging is het meest strijdlustige antwoord op e4. Zwart speelt c5 en vecht om het veld d4 met een vleugelpion in plaats van een centrumpion. Daardoor is de stelling vanaf de eerste zet ongelijk: wit krijgt ruimte en snelle ontwikkeling, zwart een extra centrumpion en de half open c-lijn. Geschikt voor spelers die met zwart op winst willen spelen en een ingewikkelde, levendige partij niet uit de weg gaan.
De bepalende zetten
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
- e4 c5: zwart houdt d4 in de gaten, maar niet met een centrumpion. Zo ontstaat meteen een ongelijke stelling.
- Nf3 d6: het paard bereidt d4 voor; zwart dekt e5 en opent de diagonaal van de loper op c8.
- d4 cxd4: wit opent het centrum. Zwart ruilt zijn c-pion tegen de witte d-pion en houdt twee centrumpionnen over.
- Nxd4 Nf6: het paard valt e4 aan, zodat wit die pion eerst moet dekken.
- Nc3: de open Siciliaan. Hier splitsen de varianten zich: g6 is de Draak, a6 de Najdorf.
Het idee
De Siciliaan draait om ongelijkheid. Wit wil met d4 het centrum openen en snel ontwikkelen. Dat lukt, maar het kost hem zijn d-pion: na cxd4 heeft zwart twee centrumpionnen (d en e) tegen één witte (e). Op de lange termijn is dat een voordeel voor zwart. De half open c-lijn wordt zwarts vaste aanvalsweg naar de witte damevleugel. Wit heeft op korte termijn meer ruimte en een voorsprong in ontwikkeling, en speelt vaak op de koningsvleugel.
Na vijf zetten staat de open Siciliaan op het bord. Vanaf hier kies je je variant: met g6 zet je de loper op de lange diagonaal (de Draak), met a6 blijf je flexibel en bereid je e5 of b5 voor (de Najdorf).
Waarom het werkt
Een symmetrische opening zoals e5 geeft wit een klein voordeel dat hij lang kan vasthouden. Met c5 doorbreekt zwart die symmetrie meteen. De stellingen die ontstaan zijn rijk aan kansen voor beide kanten, en dat is precies wat zwart wil: winnen in plaats van gelijkspelen. De extra centrumpion en de c-lijn zijn blijvende troeven, ook in het eindspel.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Je speelt op winst: de stellingen zijn ongelijk en vol leven.
- Een extra centrumpion en de half open c-lijn als vaste troeven.
- Veel varianten om uit te kiezen, passend bij je eigen stijl.
- Wit kan niet zomaar een rustige, veilige partij afdwingen.
Nadelen
- Veel theorie, vooral in de open Siciliaan.
- Wit krijgt ruimte en snelle ontwikkeling; een fout in de opening wordt hard afgestraft.
- Wit kan de open Siciliaan ontwijken met een anti-Siciliaan, en dan moet je ook die kennen.
- Het veld d5 is vaak een zwak punt in je stelling.
Jouw plannen
De half open c-lijn gebruiken: een toren of de dame op de c-lijn, gericht op c3 en de witte damevleugel.
Je extra centrumpion bewaren: op de lange termijn geeft die je het centrum, vooral in het eindspel.
Met tempo ontwikkelen: Nf6 valt e4 aan, zodat wit zijn plannen even moet uitstellen.
Wat je tegenstander wil
In de open Siciliaan: snel ontwikkelen, een paard naar d5 en een aanval op de koningsvleugel met de f-, g- of h-pion.
De open Siciliaan ontwijken met een anti-Siciliaan, zoals de Alapin (c3), het Smith-Morra-gambiet of de Moskou-variant (Bb5+). Wit kiest dan een rustiger stelling, of offert juist een pion voor snelle ontwikkeling.
De anti-Siciliaanse varianten
Lang niet elke tegenstander speelt de open Siciliaan (Nf3 en dan d4). Vaak kiest wit een andere weg, ook als hij later toch d4 speelt: om je voorbereiding te omzeilen, omdat hij geen zin heeft in veel theorie, of omdat hij liever zijn eigen opzet speelt. Die zijwegen heten samen de anti-Siciliaanse varianten. Ze splitsen af vóór je je variant kiest, dus ze zijn hetzelfde voor de Draak en de Najdorf. Op Zetwijs staan ze daarom één keer, bij de familie, en tellen ze mee in elke variant die je traint.
De pionstructuur
In de open Siciliaan heeft zwart pionnen op d6 en e7 (of e6/e5), wit alleen op e4. De c-lijn is half open voor zwart, de d-lijn half open voor wit. Het veld d5 is het belangrijkste zwakke punt van zwart; het veld d4 is een steunpunt voor witte stukken.
Valkuilen op clubniveau
Het veld d5 vergeten. Een wit paard op d5 kan je hele stelling verlammen.
Een anti-Siciliaan onderschatten. Wie alleen de open Siciliaan kent, staat na een gambiet of een rustige zijweg snel slechter.
Te laat ontwikkelen. Wit staat sneller klaar; laat je koning niet te lang in het midden staan.
Bekende spelers
- Bobby Fischer speelde tegen e4 bijna altijd de Siciliaan, in de Najdorf-variant.
- Garry Kasparov maakte de Siciliaan tot zijn hoofdwapen, vooral met de Najdorf en de Scheveningse opzet.
- Onder meesters is de Siciliaan het meest gespeelde antwoord op e4, en een van de antwoorden die voor zwart het best scoren.
Herkomst
De zet c5 werd al in 1594 geanalyseerd door de Italiaan Giulio Polerio, in een handschrift. De Siciliaanse priester Pietro Carrera schreef er in 1617 over in zijn schaakboek. Waar de naam precies vandaan komt, is niet zeker: sommigen koppelen hem aan Carrera. In het Engels legde Jacob Sarratt de naam "Sicilian Defence" in 1813 vast. De anti-Siciliaanse varianten hebben vaak de naam van een speler: de Alapin naar de Russische meester Semjon Alapin, het Smith-Morra-gambiet naar de Fransman Pierre Morra en de Amerikaan Ken Smith.
Veelgestelde vragen
Waarom is 1...c5 zo goed tegen 1.e4?
Zwart vecht om het veld d4 met een vleugelpion. Na de ruil op d4 heeft zwart een centrumpion meer en de half open c-lijn, terwijl wit ruimte en snelle ontwikkeling krijgt. Die ongelijkheid geeft zwart echte winstkansen.
Wat zijn de anti-Siciliaanse varianten?
De zijwegen waarmee wit de open Siciliaan ontwijkt, zoals de Alapin met c3, het Smith-Morra-gambiet en de Grand Prix-aanval. Ze komen in elke Siciliaanse variant voor, dus op Zetwijs leer je ze één keer en tellen ze voor de Draak én de Najdorf.
Welke variant past bij mij, de Draak of de Najdorf?
De Draak is duidelijker: de loper op g7 en een race naar de koning. De Najdorf is flexibeler en vraagt meer kennis van verschillende witte aanvallen. Wie van een helder plan houdt, begint met de Draak; wie de stellingen graag zelf openhoudt, kiest de Najdorf.
Is de Siciliaanse verdediging goed voor beginners?
De ideeën zijn goed te leren, maar de stellingen zijn scherp en er is veel theorie. Speel je al een tijdje en wil je met zwart op winst spelen, dan is het een uitstekende keuze. Voor een eerste opening is de Caro-Kann rustiger.
Verwante openingen
Als wit de open Siciliaan ontwijkt
Zo ontwijkt wit de open Siciliaan, vaak om jouw voorbereiding te omzeilen. Deze hoofdstukken horen bij elke variant: wat je hier leert, telt voor de Draak én de Najdorf.
Varianten
In de open Siciliaan splitsen de varianten zich op de vijfde zet: na Nc3 speel je g6 in de Draak en a6 in de Najdorf.
