Spaans

Het idee

Bekijk deze stelling in de studeermodus

De loper op b5 dreigt niet meteen de pion op e5 te winnen, want na Bxc6 dxc6 Nxe5 wint zwart hem terug met Qd4. Toch blijft de loper lastig. Zodra wit d4 kan spelen, wordt de dekking van e5 een echt probleem. Daarom bouwt wit rustig op: korte rokade, toren naar e1, c3, h3 en dan d4. Het paard van b1 gaat vaak via d2 en f1 naar g3, op weg naar de koningsvleugel. De loper trekt zich terug naar c2, waar hij op de zwarte koningsvleugel gericht staat. Die opzet speel je op Zetwijs bijna overal. Tegen de Berlijnse verdediging dek je e4 met d3 en bouw je daarna hetzelfde op. Slaat zwart op e4, dan open je het centrum met d4. En tegen passieve of vreemde derde zetten speel je c3 en d4, of meteen d4.

Waarom het werkt

Wit heeft een klein maar blijvend voordeel: meer ruimte en druk op e5. Zwart moet steeds rekening houden met d4, met een aanval op de koningsvleugel en met de mogelijkheid dat wit op c6 ruilt en een beter eindspel krijgt. Dat soort druk is moeilijk volledig weg te nemen. Daarom is de Spaanse opening al eeuwen een van de belangrijkste wapens van de wereldtop.

Voordelen en nadelen

Voordelen

• Een blijvend voordeel zonder risico: geen offers, geen zwaktes.
• Heel veel plannen: centrum, koningsvleugel, damevleugel.
• Zwart moet goed weten wat hij doet; kleine onnauwkeurigheden worden langzaam afgestraft.
• Je leert er veel algemene schaakvaardigheid van: manoeuvreren, pionstructuren, het juiste moment voor een breuk.

Nadelen

• Er is enorm veel theorie, en zwart heeft veel verschillende verdedigingen.
• Tegen de Berlijnse verdediging (Nf6 op de derde zet) wordt het in de hoofdlijn een eindspel zonder dames. Op Zetwijs ontwijk je dat met d3.
• Het spel duurt lang voordat er iets beslist wordt; wie snelle winst zoekt, moet geduld hebben.
• Zwart kan met het Marshall-gambiet (d5 na c3 in de gesloten Spaanse) zelf een scherpe aanval beginnen. Op Zetwijs ontwijk je dat met h3.

Jouw plannen

• c3 en d4 om het centrum te versterken en e5 onder druk te zetten.
• Het paard via d2 en f1 naar g3 of e3, om de koningsvleugel te versterken.
• De loper naar c2, gericht op de zwarte koning, gevolgd door een aanval met paarden en dame.
• De breuk a4 op de damevleugel, als zwart daar met b5 pionnen naar voren heeft gezet.
• Het centrum sluiten met d5 als zwart met c5 op d4 drukt. Je hebt dan meer ruimte.

Wat je tegenstander wil

• Met a6 en b5 de loper verjagen en ruimte nemen op de damevleugel.
• Het centrum vasthouden met d6 en stukken als Re8 en Bf8 (de gesloten Spaanse).
• Met de Berlijnse verdediging snel dames ruilen en een solide eindspel bereiken.
• Met Nxe4 je pion slaan (de Open Spaanse) en zijn stukken actief neerzetten.
• Met d5 het centrum openbreken op een moment dat jouw stukken nog niet klaarstaan.

De pionstructuur

In de gesloten Spaanse staan de witte pionnen vaak op c3, d4 en e4, en de zwarte op c5 of c6, d6 en e5. Het centrum is half dicht. Sluit wit met d5, dan ontstaat een vaste keten en verschuift het spel naar de vleugels: wit naar de koningsvleugel, zwart naar de damevleugel. Opent het centrum, dan wordt het een strijd om de d-lijn en het veld d5.

Valkuilen op clubniveau

• Denken dat Bxc6 gevolgd door Nxe5 een pion wint. Na Qd4 krijgt zwart hem terug.
• Te snel aanvallen. De kracht van de Spaanse zit in het opbouwen; wie overhaast d4 speelt, laat zwart vrijspel.
• De Ark van Noach: na a6 en d6 te vroeg d4 spelen. Zwart ruilt op d4, en als je met de dame terugslaat, sluiten zijn pionnen met c5 en c4 je loper op b3 op. Speel eerst c3.
• In de Berlijnse verdediging na d3 en Ne7 de pion op e5 slaan. Na c6 verlies je een stuk.
• Als zwart: b5 te vroeg spelen, zodat de damevleugel verzwakt en wit met a4 kan openbreken.

Kenmerkende stellingen

• 
  Bekijk deze stelling in de studeermodus

  de gesloten Spaanse. Wit is klaar voor d4; zwart heeft zijn stelling stevig gemaakt.

• 
  Bekijk deze stelling in de studeermodus

  het centrum is gesloten. Wit heeft meer ruimte en het zwarte paard op a5 staat aan de rand.

• 
  Bekijk deze stelling in de studeermodus

  de Open Spaanse. Zwart heeft een sterk paard op e4, wit een pion op e5 en druk op d5.

• 
  Bekijk deze stelling in de studeermodus

  de Berlijnse verdediging met d3. Je houdt de dames op het bord en bouwt op zoals in de hoofdlijn.

Bekende spelers

• Bobby Fischer speelde de Spaanse opening met wit meer dan welke andere opening ook.
• Anatoli Karpov won talloze partijen met de gesloten Spaanse.
• Vladimir Kramnik gebruikte in 2000 de Berlijnse verdediging om Garry Kasparov van de wereldtitel af te houden: Kasparov won geen enkele van die partijen.

Herkomst

De opening is genoemd naar Ruy López de Segura, een Spaanse priester uit de 16e eeuw. In zijn schaakboek uit 1561 schreef hij over de zet Bb5. Hij heeft de zet niet bedacht: hij staat al in het Göttingen-handschrift van eind 15e eeuw. In veel landen heet de opening daarom simpelweg "de Spaanse".